Regenwater als bron voor drinkwater, goed idee?

Met de toenemende hevigheid van regenbuien en trends rond zelfvoorzienend wonen, rijst steeds vaker de vraag: waarom zetten we regenwater niet in als drinkwater? Maar achter deze logische gedachte gaat een aantal ingewikkelde vraagstukken schuil. We zetten de belangrijkste op een rijtje.

Regenwater drinkwater

Regenwater drinken, is dat veilig?

Regenwater is vaak minder schoon dan veel mensen denken. Neerslag neemt namelijk allerlei verontreinigingen op uit de atmosfeer en vervoert die over afstanden tot soms wel honderden kilometers. Dan hebben we het onder andere over uitlaatgassen, metalen en zouten afkomstig uit fossiele brandstoffen, pesticiden, de bodem en de zee.

Daarnaast is de oppervlakte waarop het regenwater neerkomt vaak niet schoon. Er valt niet alleen regen op, maar bijvoorbeeld ook vogelpoep. Daarom zitten er in opgevangen regenwater allerlei microbiologische verontreinigingen. Ook neemt regenwater door de zachtheid en hoge zuurtegraad makkelijk metalen op van de dakgoot.

Kan het wel?

Ja, het is zeker mogelijk om drinkwater te maken van regenwater. Maar eenvoudig is het niet. Technisch is het haalbaar, maar er zijn regelmatig analyses nodig om er zeker van te zijn dat de zuivering in orde is. Die analyses zijn kostbaar, maar wel echt noodzakelijk. Zelf doen is daarom vooralsnog niet aan te raden, vanwege de kosten en de gevaren voor de gezondheid. Maar gezamenlijke oplossingen, onder toezicht van bijvoorbeeld een drinkwaterbedrijf, zijn soms wel een goede optie.

Stap 1: regenwater opvangen

Om drinkwater te maken van regenwater moet eerst de neerslag worden opgevangen. De meest logische opvangplek is het dak, van waaruit het water via de dakgoot en regenpijp in een regenwatertank belandt. Na een droge periode moet de eerste twee millimeter van een bui (de ‘first flush’) apart worden afgevoerd om viezigheid zoals stof en bladeren af te spoelen. Uit berekeningen van KRW op basis van gegevens van het KNMI, blijkt dat uiteindelijk ongeveer de helft van de neerslag die op een dak valt kan worden opgeslagen in een opslagtank.

‘Ongeveer de helft van de neerslag op een dak kan worden opgeslagen in een opslagtank’

Stap 2: regenwater zuiveren

Om regenwater drinkbaar te maken,  moet je het regenwater eerst zuiveren. Een geschikt proces is bijvoorbeeld membraanfiltratie. Dit wordt ook gedaan door sommige drinkwaterbedrijven om drinkwater te maken van oppervlaktewater. Daarnaast monitoren drinkwaterbedrijven het drinkwater op vele aspecten (zogenaamde parameters) om  zo de kwaliteit van kraanwater te waarborgen. In Nederland zijn een aantal aanbieders van regenwateropvang- en zuiveringssystemen.

Stap 3: Gezuiverd water aansluiten op drinkwaternet

Deze stap is alleen voorbehouden aan systemen die zijn aangelegd en worden onderhouden door een drinkwaterbedrijf. Water dat je zelf produceert mag namelijk niet in de drinkwaterleiding terecht komen.

Mag een consument het zelf doen?

In principe mag een consument zelf drinkwater maken van regenwater. Het is in de wetgeving niet verboden om water uit de sloot of uit een regenton te drinken. Je mag vaak ook grondwater oppompen en dat opdrinken. Dat moet je zelf weten. Zodra je echter water dat niet uit de kraan komt of verpakt is, schenkt aan anderen, ben je in overtreding, zegt Cheryl Bertelkamp, onderzoeker bij KWR Watercycle Research Institute. “Wettelijk zijn drinkwaterbedrijven verantwoordelijk voor productie, distributie en kwaliteitsmonitoring. Bij de regenwatersystemen die we nu op wijkniveau onderzoeken, zijn dan ook altijd drinkwaterbedrijven betrokken. Gezien de gezondheidsgevaren moet je echt geen risico nemen.”

De zuiveringssystemen die aan consumenten worden aangeboden, zijn volgens Bertelkamp technisch in staat om drinkwater te produceren, maar ze zal huishoudens niet adviseren om er één aan te schaffen. “Om te controleren of het systeem werkt en er dus drinkwater van goede kwaliteit wordt geproduceerd, dient het water voortdurend gemonitord te worden. Deze metingen zijn op huishoudelijk niveau veel te kostbaar en zonder deze metingen kun je de kwaliteit niet waarborgen.”

Hebben we regen nodig als drinkwaterbron?

Op dit moment niet, zegt Bertelkamp. “In Nederland hebben we geen tekort aan drinkwaterbronnen. Er is meer dan genoeg grondwater en oppervlaktewater aanwezig om aan de huidige drinkwatervraag te voldoen. Bovendien is het drinkwater in Nederland van hoge kwaliteit en erg goedkoop.”

Maar of dat zo blijft, is de vraag. Door klimaatverandering kunnen in de toekomst bijvoorbeeld langere periodes van droogte voorkomen, waardoor de concentraties aan ongewenste stoffen en medicijnresten in het oppervlaktewater flink toenemen. Het wordt dan moeilijker om daar drinkwater van hoge kwaliteit van te maken. In het kader van het Deltaprogramma Zoetwater wordt daarom gekeken welke bronnen er eventueel nog meer nodig zijn.

Valt er genoeg regen voor dagelijks verbruik?

In een studie die KWR, TU Delft en drinkwaterbedrijven Waternet en Oasen onlangs hebben afgerond, werd bekeken of de hoeveelheid neerslag die op een dak valt, kan voldoen aan de waterbehoefte van een huishouden, gemiddeld 262 liter per dag. Het antwoord: met het waterverlies op een dak en de first flush meegerekend is slechts 25 procent van het dagelijkse verbruik haalbaar. De rest moet worden aangevuld met water uit het reguliere drinkwaternetwerk.

En wat als we het samen doen?

De onderzoekers berekenden dat regenwateropvang op wijkniveau wel voldoende water kan worden opgevangen. Bertelkamp: “In een wijk heb je meer oppervlakte om neerslag op te vangen, denk aan de straat en stoep.” In een nieuwe studie wordt bekeken naar de haalbaarheid van zo’n project op het gebied van duurzaamheid en kosten.

‘Als je het opvangt, kun je er net zo goed iets nuttigs mee doen’

Wordt er werk van gemaakt?

Ja. KWR kijkt samen met verschillende drinkwaterbedrijven en TU Delft naar de mogelijkheden van het gebruik van regenwater. Bertelskamp: “Nu de intensiviteit van buien toeneemt, is regenwateropvang belangrijk om bijvoorbeeld de riolen te ontlasten. En als je het toch opvangt, kun je er net zo goed iets nuttigs mee doen.”

Jan Peter van der Hoek, hoogleraar Drinkwatervoorziening aan de TU Delft en werkzaam bij Waternet, voegt daar nog twee redenen aan toe. “Vanuit de onderzoekkant is het een interessant vraagstuk als het gaat om innovatie en efficiëntie. Daarnaast is het een vraag die leeft in de samenleving en dan moet je consumenten goed voorlichten over de voor- en nadelen op basis van harde cijfers.”

Is regenwater goedkoper dan kraanwater?

Voorlopig zeker niet. Van der Hoek laat zien hoe groot de verschillen momenteel zijn. “Een kubieke meter kraanwater (duizend liter) kost gemiddeld iets meer dan een euro. Dat levert een jaarlijkse waterrekening op van zo’n 200 euro per huishouden. De aanschaf van een regenopvanginstallatie kost al duizend euro. Ook aan kwaliteitscontroles ben je jaarlijks zo’n duizend euro kwijt.”

En wat kost het op wijkniveau?

Royal HaskoningDHV berekende dat een efficiënt regenopvang- en filtersysteem op wijkniveau uiteindelijk een waterprijs kan opleveren van 1,60 euro per kubieke meter. “We gaan nu onderzoeken of we inderdaad aan die prijs kunnen komen”, zegt Van der Hoek. “Maar goedkoper dan de huidige kraanwaterprijs zal het niet worden.”

Is regen duurzamer dan grond- en oppervlaktewater?

Ook dat wordt in een nieuwe studie onderzocht, maar Van der Hoeks voorgevoel zegt van niet. “Regenwater drinken klinkt duurzaam, maar als je bedenkt hoeveel energie het kost om het water te zuiveren, de materialen die nodig zijn voor opvang en controle en het back-upsysteem dat moeten worden aangelegd, dan is het eigenlijk niet zo duurzaam.”

Moeten we regenwater dan maar met rust laten?

Ondanks dat regenwater geen noodzakelijke drinkwaterbron is en er nog veel vraagtekens zijn over de efficiëntie, veiligheid en het duurzaamheidsgehalte, benadrukt zowel Bertelkamp als Van der Hoek dat regenwateropvang belangrijk is.

Bertelkamp: “Je ontlast het riool bij hevige buien en voorkomt zo wateroverlast. Het opvangsysteem hangt af van de woonsituatie, maar hoeft niet duur te zijn, het kan al met een simpele regenton. Met regenwater kun je prima je tuin besproeien of je auto wassen.”

‘Off the grid’

Van der Hoek tot slot: “Als je als wijk echt off-the-grid wilt leven, je hebt het geld ervoor over, de kwaliteit kan worden gewaarborgd en er is voldoende water beschikbaar, dan ben ik zeker niet tegen drinkwaterproductie uit regen. Als de veiligheid gegarandeerd kan worden, schuift de wetgeving vanzelf mee.”

Deel dit bericht

Comments 2

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *