Financierbaarheid en uitvoerbaarheid investeringen drinkwaterleidingen onder druk: dit zijn oplossingen

In Nederland ligt zo’n 120.000 kilometer aan leidingen waardoor drinkwaterbedrijven drinkwater transporteren vanaf productielocaties richting klanten. Door veroudering van leidingen en de toenemende vraag naar drinkwater moeten drinkwaterbedrijven een deel van deze infrastructuur de komende decennia vervangen en uitbreiden. Vanwege de WACC-regeling, strenge voorwaarden voor leningen en beperkte beschikbaarheid van aannemers staan de financierbaarheid en uitvoerbaarheid van de opgave onder druk. Inzetten op technologie en samenwerking tussen netbeheerders zijn noodzakelijk.  

• LinkedIn

Volg de laatste ontwikkelingen via onze LinkedIn pagina.

In het kort:

• Door stijgende watervraag en veroudering moet het drinkwaternet worden uitgebreid en vervangen
• Dit vraagt de komende jaren veel extra investeringen van drinkwaterbedrijven
• Dit kan leiden tot een hogere prijs van drinkwater
• Door de WACC-regeling en schaarste op de aannemersmarkt staan de financierbaarheid en uitvoerbaarheid van de opgave onder druk
• Technologie kan helpen om meer data- en risicogestuurd te werken
• Samenwerking met partners zorgt voor meer efficiëntie bij de uitvoer
• Drinkwaterbedrijf Evides geeft 4 tips voor samenwerking bij infra-projecten

Drinkwaterleidingnet op veel plekken onder druk

Het Nederlandse drinkwaterleidingnet staat op veel plekken onder druk. Bevolkingstoename en economische groei zorgen voor een stijgende vraag naar drinkwater. Tegelijkertijd loopt een groot deel van het drinkwaterleidingnet tegen het einde van zijn levensduur. Uitbreiding en vervanging van transport- en distributieleidingen zijn noodzakelijk om nu en in de toekomst voldoende en schoon water te kunnen blijven leveren.

Uitbreiding leidingnet

Een van de drinkwaterbedrijven die hier momenteel druk aan werkt, is Evides. Het bedrijf dat drinkwater levert aan een groot deel van Zuidwest-Nederland is onder meer bezig met een flinke uitbreiding van het leidingnet richting het midden van Zeeland, vertelt Nick van der Hout, manager Asset Management Infra bij Evides. “Dit is onder andere nodig om te kunnen voldoen aan de groeiende vraag naar drinkwater voor toerisme. Maar de vraag groeit ook door nieuwbouw van woningen en economische bedrijvigheid. Met de extra leidingen die we aanleggen, kunnen we de levering opschalen van 6000 naar 9000 kuub per uur. Hiervoor gaan we naast grondwater aanvullend oppervlaktewater uit de Biesbosch inzetten. Dit betekent dat we een aftakking vanuit de Biesbosch moeten aanleggen.”

Vervanging en onderhoud

Boven op de uitbreiding komt nog de vervanging van en onderhoud aan leidingen. Omdat veel transport- en distributieleidingen de komende decennia richting einde levensduur gaan, moet Evides – net als andere drinkwaterbedrijven in Nederland – vaker de ondergrond in. Van der Hout: “Doordat leidingen ouder worden, neemt de kans op verstoringen toe. We zijn nu bezig om goed in kaart te brengen wat de omvang van de vervangingsopgave is en welke plekken de grootste prioriteit hebben. Daar maken we grote stappen mee, onder meer met behulp van technologie.”

Levensduur inschatten met technologie

Technische middelen kunnen bijvoorbeeld helpen bij het verzamelen van data over de technische levensduur, vertelt Van der Hout. “In een deel van ons ruwwatersysteem brengt een inspectie-apparaat de staat van de leiding op verschillende aspecten in kaart. Op basis hiervan maken experts een inschatting van de restlevensduur. Uit een inspectie kwam bijvoorbeeld naar voren dat een tracé waarvan we dachten dat we die op korte termijn moesten vervangen nog zeker 20 jaar meekan. Dat scheelt zo’n 40 miljoen euro aan onnodige vervanging. Andersom kan het ook zijn dat uit een inspectie blijkt dat een leiding toch in slechtere staat is dan gedacht en eerder vervangen moet worden.”

Financieren van investeringen

Een van de uitdagingen bij het aanleggen en vervangen van assets zijn de hoge kosten ervan. In het geval van Evides gaat het om een investeringsopgave van 1 miljard euro voor de komende vijf jaar. Van der Hout: “Het liefst financieren we dat uit eigen middelen, maar daar zitten beperkingen aan, onder meer vanuit de WACC. Daarover voeren we vanuit de drinkwatersector nu gesprekken met het ministerie van IenW. Een ander deel financieren we door leningen, onder meer via de Europese investeringsbank. Maar aan een lening worden vaak strenge eisen gesteld. Bovendien kost lenen geld. Het moet wel verantwoord en betaalbaar blijven. Het is dus constant zoeken naar een goede balans tussen financiering uit eigen middelen en leningen.”

De verwachting is dan ook dat de drinkwaterprijs de komende jaren zal stijgen als gevolg van de hoge investeringsopgave

Gevolgen voor de drinkwaterprijs

De toenemende investeringen hebben ook gevolgen voor de drinkwaterprijs, vervolgt Van der Hout. “De prijs van drinkwater is kostendekkend, dat is wettelijk bepaald. Dat betekent dat wanneer onze kosten stijgen, dat ook terug te zien is in de drinkwaterprijs. De verwachting is dan ook dat de drinkwaterprijs de komende jaren zal stijgen als gevolg van de hoge investeringsopgave. Dat geldt overigens niet alleen voor Evides, maar voor heel Nederland. Tegelijkertijd zullen we er alles aan doen om drinkwater betaalbaar te houden.”

Grotere schaarste aannemers

Een ontwikkeling die het er niet eenvoudiger op maakt, is het feit dat het steeds lastiger is om voldoende aannemers te vinden die het werk kunnen uitvoeren, zegt Van der Hout. “Terwijl het aantal werkzaamheden de laatste jaren toeneemt, blijft het aantal aannemers redelijk gelijk. En als de vraag groter is dan het aanbod, stijgt de prijs. Een van de manieren waarop we dit probleem aanpakken, is door samen te werken met netbeheerder Stedin. Hiermee hebben we in 2023 samen met aannemers een raamovereenkomst getekend voor het gezamenlijk uitvoeren van onderhoud en vervanging van kabels en leidingen. Dit beperkt de kosten én overlast.”

Onderscheiden met goed opdrachtgeverschap

Het samenwerkingscontract richt zich op midden-complexe werken, zoals distributieleidingen. Voor de complexere werken, zoals grote transportleidingen, zoekt Evides per project zelf naar een aannemer. Van der Hout: “Om interessant te zijn voor aannemers is het voor complexe werken extra belangrijk om onderscheidend te zijn. Dat kan bijvoorbeeld met goed opdrachtgeverschap. We zijn met aannemers in gesprek over hoe we als opdrachtgever nog beter kunnen aansluiten op hun behoeftes.”  

Samenwerken met gemeenten

Een andere partner waar drinkwaterbedrijven veel mee te maken hebben, zijn gemeenten. Zij zijn niet alleen verantwoordelijk voor wat er in de ondergrond gebeurt, maar hebben met het rioolnet ook zelf leidingen in de ondergrond. Van der Hout: “In een grote stad als Rotterdam hebben we al ruim 10 jaar een convenant voor samenwerking in de ondergrond. Hierin hebben we afgesproken om zoveel mogelijk informatie uit te wisselen over onze opgaven, zodat we de planning kunnen afstemmen.”

Samenwerkingsverband in Zeeland

Maar ook met kleinere gemeenten heeft Evides intensief contact, vervolgt Van der Hout. “Als er iets speelt zoeken we elkaar op, overal zijn connecties en lijntjes. Zelf hebben we een hele afdeling ingericht op samenwerking met partners in de ondergrond. Overigens werken we niet alleen op individueel, maar ook in een collectief verband samen. In Zeeland werken we via AZON samen met 13 gemeenten, de provincie, waterschappen en andere netbeheerders.”

Tips voor samenwerken

Om de samenwerking bij infra-projecten zo soepel mogelijk te laten verlopen, heeft Van der Hout een aantal tips voor netbeheerders en andere betrokkenen.

1. Deel je planning digitaal

Digitale middelen maken het gezamenlijk plannen van werkzaamheden makkelijker, zegt Van der Hout. “We werken veel via infraplannen.nl, een nieuw platform waarop alle partijen met kabels en leidingen in de grond in een vroeg stadium hun planning en initiatieven kunnen delen. Dit is relatief eenvoudig, omdat de laatste stand van zaken van de planning uit je eigen systeem automatisch wordt vertaald naar het platform.”

• Weet wat er in de ondergrond ligt

Om optimaal te kunnen samenwerken moet je ook weten hoe de ondergrond er daadwerkelijk uitziet, zegt Van der Hout. “Tekeningen komen niet altijd overeen met de praktijk. Gevolg is dat kabels en leidingen soms korter op elkaar liggen dan we dachten. Ons beleid is dat we bij werkzaamheden in de ondergrond meegaan met een partij als we binnen een meter van elkaar af liggen. Maar dat moet je vooraf wel zeker weten. Daarom graven we altijd eerst een proefsleuf om te checken of een tekening klopt.”

• Blijf communiceren tijdens de uitvoering

Vlak voor of tijdens de uitvoering kan het gebeuren dat een partij toch z’n planning wijzigt, heeft Van der Hout in de praktijk gemerkt. In dat geval is het cruciaal om te blijven communiceren. “Vaak gebeurt dat omdat iets toch complexer of duurder blijkt dan verwacht. Het is belangrijk dat je begrip houdt voor de belangen van anderen, je moet met elkaar blijven samenwerken, ook in vervolgprojecten. In het contract met Stedin en aannemers hebben we concrete afspraken gemaakt over hoe je tijdens de uitvoering met elkaar communiceert.”

• Zorg voor maatwerk

Elke organisatie zit weer anders in elkaar. Zelfs tussen gemeenten kunnen er grote verschillen zijn in beleid, aanpak en dynamiek, ziet Van der Hout. Dat vraagt volgens hem om maatwerk. “Je kunt geen blauwdruk maken voor een samenwerking. Je moet altijd kijken welke doelen en belangen een organisatie heeft en hoe die is ingericht. De één kijkt vooral naar de korte termijn, de ander meer naar de lange. Ook qua capaciteit en mensen zijn er verschillen. Probeer dus eerst de andere partij te leren kennen en er een band mee op te bouwen.”