PFAS in drinkwater: 9 antwoorden

In het Nederlandse drinkwater komen deeltjes PFAS voor. Van een groot aantal PFAS is bekend dat ze schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. Het drinkwater blijft veilig.

Mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen via voedsel en drinkwater, zo blijkt uit een recent onderzoek van het RIVM. Dit komt vooral door voedsel (zo’n 83 tot 98 procent van de totale inname). Ook via drinkwater is dit mogelijk, maar dit percentage is veel kleiner (zo’n 2 tot 17 procent). Het RIVM adviseert daarom de overheid om ervoor te zorgen dat mensen minder PFAS binnenkrijgen.

Nadelig voor immuunsysteem

Door nieuwe studies weten we dat PFAS schadelijker is voor de gezondheid dan bekend was. De stoffen zijn onder andere een risico voor het immuunsysteem. Hierdoor hanteert het RIVM een nieuwe grenswaarde voor PFAS. Drinkwater gemaakt van grondwater voldoet aan deze nieuw richtlijn, maar kraanwater gemaakt van oppervlaktewater, zoals grote rivieren, nog niet altijd overal. Het aantal PFAS-deeltjes is zo minimaal, dat het RIVM adviseert om drinkwater te blijven drinken.

1. Wat zijn PFAS?

PFAS is de afkorting voor poly- en perfluoralkylstoffen. PFAS zijn stoffen die door de mens zijn gemaakt en dus niet van nature in het milieu voorkomen. Onder PFAS vallen onder meer GenX, PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonaat). In totaal gaat het om enkele duizenden stoffen.

De chemische industrie maakt veel gebruik van PFAS. De stoffen worden vanwege hun water- en vetafstotende eigenschappen verwerkt in uiteenlopende producten.

Denk aan: jassen, pannen, bakpapier, voedselverpakkingen, smeermiddelen, skiwax en blusschuim. Van een groot aantal PFAS is bekend dat ze schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu.

2. Wat zijn de risico’s van PFAS?

PFAS vormen een risico voor zowel mens als milieu. Als mensen over een lange periode kleine hoeveelheden PFAS binnenkrijgen, kan dit al nadelig zijn voor hun immuunsysteem. Dat blijkt uit nieuwe studies van het RIVM.

Omdat PFAS vaak nieuwe stoffen zijn, bestaat er veel onbekendheid over hun eigenschappen en exacte schadelijkheid. Voor PFAS waarvan de schadelijkheid wel bekend is, hanteert het RIVM een relatief lage norm voor de aanwezigheid van PFAS in grond of water.

3. Hoe komen PFAS in bronnen voor drinkwater?

PFAS kunnen zich verspreiden via de lucht, bodem, voedsel en water, zegt PFAS-onderzoeker Arjen Wintersen van het RIVM. “Een deel belandt in het milieu door uitstoot van de industrie. Door neerslag komen PFAS terecht in oppervlaktewater of via de bodem in grondwater. Dit zijn bronnen die drinkwaterbedrijven voor de winning van drinkwater gebruiken. Ook komen rioolwaterzuiveringsinstallaties verspreiden PFAS in oppervlaktewater. Momenteel wordt onderzocht welke specifieke activiteiten voor verontreiniging zorgen, daar is nog geen totaalbeeld van.”

‘PFAS kunnen zich verspreiden via de lucht, bodem, voedsel en water’

Ook door verplaatsing van vervuilde grond of bagger kunnen PFAS in grond- of oppervlaktewater belanden. In gebieden met veel chemische industrie of oude vuilstorten zijn de concentraties PFAS vaak het hoogst. Door uitspoeling naar de ondergrond worden op deze plekken hogere concentraties PFAS in het grondwater aangetroffen.

4. Zitten PFAS ook in drinkwaterbronnen?

Uit recente metingen is gebleken dat oppervlaktewaterbronnen en grondwaterbronnen voor de drinkwaterproductie lage concentraties PFAS bevatten. “In oppervlaktewater zitten vaker PFAS, omdat dat water direct in contact staat met de lucht en rioolwaterzuiveringsinstallaties”, zegt drinkwateronderzoeker Monique van der Aa bij het RIVM. “Bij grondwater duurt het altijd even voordat stoffen de diepere grondwaterlagen bereiken.”

5. Zitten PFAS in ons drinkwater?

Ja. Ook in drinkwater uit de kraan zijn kleine hoeveelheden PFAS te meten. Maar alle Nederlandse drinkwaterbedrijven voldoen aan de Europese norm voor PFAS in drinkwater. Die norm werd in december 2020 nog verder aangescherpt.

Moeilijk te zuiveren

Drinkwaterbedrijven willen het liefst geen PFAS in hun drinkwater, maar de stoffen zijn moeilijk te zuiveren met traditionele zuiveringstechnieken. Van der Aa: “Zandfilters halen de deeltjes er nauwelijks uit, met actieve koolfiltratie kun je enkele tientallen procenten verwijderen. Alleen met membraanzuivering, zoals omgekeerde osmose, haal je het overgrote deel PFAS uit het water. Maar dat is wel een dure techniek die veel energie verbruikt. Weinig drinkwaterbedrijven maken dan ook gebruik van membraantechnologie.”

6. Is drinkwater nog veilig?

Volgens het RIVM blijft het verantwoord om drinkwater te drinken. Dat komt omdat je heel weinig PFAS binnenkrijgt via kraanwater. Het RIVM heeft nog geen onderzoek gedaan naar de hoeveelheid PFAS in flessenwater.

Vooral in voedsel

De grenswaarde van inname kunnen mensen alleen overschrijden door de hoeveelheid PFAS die ze binnenkrijgen, uit voedsel en drinkwater samen. Het percentage dat iemand binnenkrijgt komt voornamelijk door voedsel (83-98 procent). De bijdrage van drinkwater is 2 tot 17 procent.

Wel adviseert het RIVM het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om de normen van FFAS in drinkwater te verlagen en de hoeveelheid PFAS in drinkwater te verminderen.

7. Wat kunnen mensen zelf doen tegen PFAS?

Hoe minder PFAS-uitstoot er is, hoe minder de stoffen in voedsel en drinkwater belanden. Mensen kunnen een bijdrage leveren door producten te kopen waar geen PFAS in zit. Dit kun je checken op de website Waar zit wat in.

Het verwijderen van PFAS uit drinkwater is moeilijk. Voor het verwijderen van PFAS heb je hele fijne membraanfiltratie nodig.  Sommige bedrijven claimen dat hun producten voor thuis filteren dat kunnen, maar kunnen dat niet aantonen. Een filter moet regelmatig vervangen worden. Doe je dat niet dan werkt het filter juist vervuilend.

Het heeft geen zin om drinkwater thuis te koken. Dit haalt de stoffen niet uit het water.

8. Hoe wordt PFAS-uitstoot tegengegaan?

Vanwege de ingewikkelde en kostbare zuivering, ligt bij het tegengaan van PFAS-uitstoot de focus op bronaanpak. Wintersen: “Stoffen die in de industrie worden toegepast, moeten volgens de REACH-verordening worden geregistreerd. Per stof moet een inschatting worden gemaakt van de effecten op de waterkwaliteit. Voor PFAS die onder Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS, red.) vallen, gelden extra strenge eisen en zijn speciale vergunningen nodig.”

9. Is er een verbod op PFAS mogelijk?

Nederland kijkt samen met andere EU-lidstaten naar een totaalverbod van PFAS voor niet-essentiële toepassingen, zegt Wintersen. “Voor sommige producttoepassingen bestaan betere en minder schadelijke alternatieven voor PFAS. Daardoor zouden dus veel minder PFAS gebruikt hoeven worden. Op dit moment wordt verder nagedacht over welke stoffen niet-essentieel zijn en of er restricties komen voor PFAS in bepaalde consumentenproducten.” De drinkwatersector pleit al langer voor een totaalverbod op PFAS, zo meldt brancheorganisatie Vewin.

De film Dark Waters gaat over grootschalige lozing van PFAS door het Amerikaanse chemieconcern DuPont in de jaren ’90, waardoor het drinkwater in de staat West-Virginia ernstig verontreinigd raakte. Volgens het Europees Milieuagentschap (EEA) is de film een waarschuwing voor Europa. DuPont (tegenwoordig Chemours) is in Nederland vooral bekend als gebruiker van GenX voor de productie van teflonpannen. De lozing van GenX zorgde een paar jaar geleden voor de nodige controverse vanwege grote verontreiniging in de omgeving van Chemours.  

Deel dit bericht

Comments 17

  1. Helder verhaal. Wat zijn eigenlijk de gehalten aan totaal PFAS die zo gevonden worden?
    Over overkoepelende normen voor PFAS. EFSA heeft net een nieuwe ‘groepsnorm’ gepubliceerd voor 4 PFAS: PFOA, PFNA, PFHxS en PFOS.
    Die nieuwe norm van EFSA (TWI) is nu 4.4 ng/kg bw per week ?
    Met deze norm en bijbehorende serumgehalten in kinderen blijkt een groep kinderen boven de norm uit te komen.
    Blijven de gehalten in drinkwater waar ik naar vroeg ook nog (ver) onder die nieuwe groeps TDI?
    Zie https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2020.6223

    1. Beste Maarten,

      Dat is moeilijk vast te stellen. Het RIVM heeft nog geen onderzoek gedaan naar bijvoorbeeld PFAS in flessenwater. In andere dranken, zoals fruitsappen, zitten meerdere ingrediënten die ook weer PFAS kunnen bevatten. Het RIVM adviseert dus om drinkwater te blijven drinken.

      Groet

    1. Beste Elisabeth,
      PFAS gaat niet weg of lost niet op als je water kookt. De hoeveelheden PFAS die we via het drinkwater binnenkrijgen, zijn wel veel minder dan via ons eten.

      Groet

  2. Ernstige zaak hopelijk wordt het gauw opgelost. Kan toch niet zo zijn dat we dalijk ziektes oplopen.

  3. De ervaring leert dat overheden pas heeel laat gaan waarschuwen, dus als nu de RIVM gaat waarschuwen is het een teken dat het al heel erg is en dat alle alarmbellen af moeten gaan. Ik vergelijk de aanpak van CFK’s (gassen die de ozonlaag aantasten). Door heel veel in het nieuws te komen lukt dit alleen maar. Nu met corrona en vervolgens de aantasting van ons immuunsysteem geeft inzicht wat dit kan gaan betekenen. Een zwarte lijst aanleggen van alle stoffen met PFAS zou al veel helpen.

  4. in het artikel wordt gesproken van ‘membraanzuivering, zoals omgekeerde osmose’. Deze installaties zijn voor particulieren volgens mij niet al te prijzig (rond de 50 euro). Is dit een optie om je drinkwater te (extra) te zuiveren?

    1. Beste Marina,

      PFAS laten zich alleen verwijderen met heel vergaande zuiveringstechnieken (ook niet alle membranen). Ook de filters die je thuis kunt gebruiken zijn niet in staat om PFAS uit het water te filteren. Mogelijk zijn er producten voor consumenten op de markt die beweren dat ze PFAS kunnen verwijderen. Ons is geen onafhankelijk onderzoek bekend over de werking van zulke producten. Bij alle thuisfilters geldt dat het belangrijk is om het filter regelmatig te reinigen en de aansluitvoorwaarden van uw drinkwaterbedrijf op te volgen, anders kan het filter zelf een verontreinigingsbron worden. De Keuringsdienst van Waarde maakte er een uitzending over: Hoe schoon is ons kraanwater eigenlijk? Wellicht interessant om online terug te kijken.

      Groet

  5. Welke thuisinstallatie kan ik toepassen om pfas uit het drinkwater te halen?

    Vriendelijke groet

    1. Beste Léon,

      Bij ons zijn geen thuisinstallaties bekend die PFAS uit het drinkwater halen. Sommige bedrijven claimen dat hun producten dat kunnen, maar kunnen dit helaas niet aantonen.

      Groet

  6. PFAS zit in heel veel producten. In de pannen met anti aanbaklaag, in kartonnen koffiebekers, in alle kartonnen pakken waar zich drinken in bevindt, voedsel waaronder fruit en groenten en zelfs in de lucht die wij inademen.

    PFAS concentratie in drinkwater dient nu onder de 87,5 ng/l te zijn maar ligt in de praktijk al rond de 3 tot 5 ng/l. Dat zijn dus zeer lage concentraties.

    PFAS kan inderdaad met RO techniek (reversed osmose membranen) uit (drink)water verwijderd worden. Doe dit niet thuis want een RO unit haalt ook de benodigde mineralen zoals Calcium en Magnesium uit het drinkwater. Water uit een RO unit kun je dus niet drinken. Het water wat door een RO unit gaat dient nabehandelt te worden om drinkbaar gemaakt te worden.

    Drinkwaterproductie met behulp van RO techniek is tamelijk gecompliceerd.

  7. Als men de kosten om het uit het drinkwater te halen en andere kosten voor de bestrijding van deze moeilijke vervuiling zou verhalen op diegenen die het produceren? Want ik geloof dat het in de natuur niet voorkomt.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *