Zo zuiver je medicijnresten uit gezuiverd rioolwater en maak je het geschikt als industriewater

Innovatieve zuiveringstechnieken zijn in staat grote concentraties medicijnresten uit het Groningse rioolwater te verwijderen. Dat blijkt na drie jaar onderzoek door Waterschap Noorderzijlvest, industriewaterproducent North Water, waterlaboratorium WLN en kennisinstelling Centre of Expertise Water Technology (CEW). De grondige zuivering kan een belangrijke bijdrage leveren aan verbetering van de waterkwaliteit. Het gezuiverde water kan bovendien een duurzame bron worden voor de industrie in de Eemshaven, waardoor die minder drinkwater hoeft te gebruiken.

• LinkedIn

Volg de laatste ontwikkelingen via onze LinkedIn pagina.

Als gevolg van bevolkingsgroei en vergrijzing gebruiken we steeds meer medicijnen in Nederland. Een deel van de medicijnresten belandt via rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) in het milieu. Gangbare zuiveringstechnieken van rwzi’s zijn tot dusver maar beperkt in staat geneesmiddelen uit het afvalwater te verwijderen. Medicijnresten in water zijn echter schadelijk voor flora en fauna en vormen een bedreiging voor de kwaliteit van de drinkwaterbronnen.

Regain: medicijnresten uit afvalwater

Om medicijnresten beter uit het water te kunnen verwijderen bij de rioolwaterzuivering, startten het Groningse Waterschap Noorderzijlvest, North Water (een joint venture van Waterbedrijf Groningen en Evides Industriewater), WLN en CEW in 2022 REGAIN.

Sinds de zomer van 2023 testten de partijen in een pilot in het Groningse Garmerwolde drie zuiveringstechnieken, vertelt Kirsten Kuik, beleidsmedewerker technologie bij het waterschap. “De eerste is BODAC, oftewel biologische actieve koolfiltratie. De tweede is capillaire nanofiltratie met membranen. Als derde hebben we gekeken naar constructed wetlands. Dit is een natuurlijke zuivering met planten.”

Twee hoofddoelen

Het doel van Regain is tweeledig.

• Verbetering van de waterkwaliteit

“Enerzijds moet het verder verwijderen van medicijnresten zorgen voor een gezonder ecosysteem. Onder meer in het Waddengebied worden steeds hogere concentraties medicijnresten aangetroffen. Als we medicijnresten al bij de rwzi uit het water halen, voorkomen we verderop in het systeem schade.”

• Gebruik als industrieel proceswater

Daarnaast kan het extra gezuiverde afvalwater mogelijk worden ingezet als bron voor industriewater. Mark Schaap, manager technologie van North Water zegt hierover: “In Groningen zit een groot industriegebied – de Eemsdelta – dat zich de komende jaren verder gaat ontwikkelen. Dat betekent eveneens een toenemende watervraag. Met REGAIN hebben we onderzocht of we met extra gezuiverd afvalwater in een deel van die vraag kunnen voorzien. Dit leidt tot een grotere beschikbaarheid van drinkwater – een belangrijke vestigingsvoorwaarde voor bedrijven – en vermindert de druk op andere zoetwaterbronnen.”

Pilot en bevindingen

In de pilot werden de drie technologieën gedurende anderhalf jaar getest, zegt Kuik. “Hierdoor konden we voor elk seizoen de effecten meten. We hebben onderzocht of het lukt om met de technieken ten minste 80 procent van de medicijnresten te verwijderen. Daarbij hebben we ook gekeken hoeveel energie nodig is en wat de kosten zijn. De technieken moeten wel duurzaam, betaalbaar en schaalbaar zijn.”

Na analyse van de bevindingen van de pilot maakten de partijen in januari 2026 het eindresultaat van REGAIN bekend. Uit het project blijkt dat met behulp van de geteste innovatieve zuiveringstechnologieën medicijnresten uit het Groningse rioolwater effectief kunnen worden verwijderd. Hiermee kan een grote stap worden gezet richting een circulaire waterketen. Om het extra gezuiverde afvalwater geschikt te maken voor de industrie, moeten nog wel aanvullende componenten worden verwijderd.

Positieve effecten natuur en economie

Voor zowel Waterschap Noorderzijlvest als North Water is het van belang dat de uitkomsten van het project een vervolg krijgen. Uit de businesscase blijkt dat grote investeringen nodig zijn. Wanneer het lukt om de onderzochte methodieken te implementeren in de productieprocessen van beide organisaties, kan dat positieve effecten hebben op de natuur en economie in Groningen, vertelt Meis van der Heide van de Provincie Groningen.

Volgens Meis past REGAIN – dat mede gesubsidieerd is door het Nationaal Programma Groningen – goed bij de doelen en ambities van de provincie. “In de eerste plaats draagt het bij aan verbetering van de waterkwaliteit en ecologie. We voorkomen dat medicijnresten in en rond regionale wateren en uiteindelijk in de Waddenzee belanden.”

Daarnaast vergroot circulair watergebruik de waterbeschikbaarheid in de provincie, vervolgt Meis. “De industrie in de Eemsdelta maakt van oudsher gebruik van drinkwater, ook voor proceswater. Maar dat is – zeker gezien de uitdagingen rondom droogte – niet langer wenselijk. Drinkwater mag alleen als het echt niet anders kan.”

Een derde van het benodigde water

North Water heeft in de afgelopen jaren geïnvesteerd in de aanleg van een leidingnet voor industriewater. Sinds de opening van de industriewaterfabriek in Garmerwolde maakt de industrie in de Eemsregio al gebruik van industriewater, gemaakt van oppervlaktewater uit het Eemskanaal. Dit wordt onder meer gebruikt als koelwater voor datacenters en de circulaire, biobased industrie. Maar ook aan oppervlaktewater zitten grenzen, zegt Van der Heide, terwijl de vraag groeit en nieuwe, circulaire industrie zich hier wil vestigen. “Vandaar dat we willen inzetten op een breder scala aan opties. Het hergebruik van extra gezuiverd afvalwater uit Garmerwolde zou per jaar 10 miljoen kuub industriewater kunnen opleveren. Dat is een derde van de benodigde hoeveelheid water voor toekomstige industriële activiteiten in de Eemsdelta.”

Geschikt voor andere locaties

Kuik ziet ook voor andere regio’s kansen in het hergebruik van gezuiverd afvalwater voor de industrie. “Zeker bij rwzi’s in de buurt van haven- en industriegebieden kan dit een optie zijn. Bijvoorbeeld op de Waddeneilanden of in Den Helder en Harlingen. We gaan alle kennis die we met de pilot opdoen ook zoveel mogelijk delen met andere waterschappen. Maar we willen nu nog niet te ver op de zaken vooruitlopen. Eerst moet de pilot een businesscase opleveren. Daarna kijken we naar de volgende stappen.”

Gevolgen voor rest van watersysteem

Een van die volgende stappen is het bouwen van een grootschalige installatie. Hiermee kan ook onderzoek worden gedaan naar welke effecten het gebruik van extra gezuiverd afvalwater voor de industrie heeft op de rest van het watersysteem, zegt Van der Heide. “Meer water naar de ene plek betekent automatisch minder water naar een andere plek. Maar dat hoeft niet per se nadelig te zijn. Wanneer de industrie er een nieuwe bron bij heeft, betekent dat ook dat er minder druk komt te staan op de bestaande bronnen. ”

Vraagt om lange adem

Volgens Kuik laat de samenwerking in Garmerwolde zien dat Groningen vooroploopt bij het realiseren van een toekomstbestendig watersysteem. “We willen niet wachten op strengere normen of tot er echt grote problemen ontstaan. We willen echt gezamenlijk pionieren. Die innovatieve mindset heeft ervoor gezorgd dat we nu deze pilot kunnen uitrollen. De aanlooptijd was wat lang, met name door het binnenhalen van de benodigde financiering. Maar als je samen ergens echt in gelooft, kun je het ook waarmaken.”

De totale kosten voor Regain bedragen 3,5 miljoen euro. Dit bedrag is afkomstig van het Nationaal Programma Groningen (1,8 miljoen), het Waddenfonds (1,2 miljoen) en EemsdeltaGreen (75 duizend). De overige 500 duizend euro is afkomstig van de vier deelnemende partijen.