Drinkwatervoorziening onder druk, is er sprake van ‘watercongestie’?
In steeds meer regio’s lopen drinkwaterbedrijven tegen hun grenzen aan. Op sommige plekken krijgen nieuwe grote bedrijven zelfs al geen aansluiting meer op het drinkwaternet. Toch is er geen sprake van ‘watercongestie’ zoals netcongestie speelt bij het stroomnet. Zo kan het stroomnet de groeiende vraag en het wisselende aanbod van elektriciteit niet aan. Bij drinkwater zijn er op het gebied van transportcapaciteit geen problemen. In hoeverre staat de drinkwatervoorziening onder druk, wat zijn de oorzaken hiervan zijn en wat moet er gebeuren om verdere problemen te voorkomen?
Volg de laatste ontwikkelingen via onze LinkedIn pagina.
Duidelijke verschillen tussen netcongestie en ‘watercongestie’
Net als de energievoorziening staat de drinkwatervoorziening onder druk. Hoewel het in beide gevallen gaat om schaarste van een nutsvoorziening, zijn er duidelijke verschillen. Bij netcongestie is het grootste probleem dat het elektriciteitsnet de groeiende vraag naar transportcapaciteit niet aankan. Bij drinkwater zijn er geen problemen met de transportcapaciteit. Bovendien speelt netcongestie al breed in Nederland, terwijl er bij drinkwater nog volop mogelijkheden zijn om te voorkomen dat de problemen erger worden en zich verder verspreiden.
Wat moet er gebeuren om ‘watercongestie’ in de toekomst te voorkomen?
1. Productiecapaciteit moet sterk omhoog
Als het gaat om drinkwater is het probleem vooral de beperkte productiecapaciteit. Om te kunnen voldoen aan de huidige en toekomstige drinkwatervraag moet deze productiecapaciteit de komende jaren sterk omhoog. Dat is niet eenvoudig. Hiervoor zijn vergunningen nodig, bijvoorbeeld voor het onttrekken van water, bouwen van zuiveringsinstallaties en aanleggen van infrastructuur. Het kost veel tijd om die vergunningen te verkrijgen. Soms lukt het zelfs helemaal niet.
Oorzaken te weinig vergunningen
De vergunningsproblematiek heeft verschillende oorzaken, variërend van beperkingen door de stikstofcrisis tot te weinig ambtenaren voor het afgeven van vergunningen. Ook het gebrek aan ruimte is een probleem. Nederland raakt steeds voller: natuur, landbouw, economie en woningbouw strijden om dezelfde ruimte. Het wordt steeds uitdagender voor provincies om alles in evenwicht te brengen. Wat ook meespeelt is dat er vaker bezwaar wordt gemaakt tegen vergunningverlening.
2. Verontreiniging moet worden teruggebracht: slechtere waterkwaliteit beperkt beschikbaarheid
Ook de waterkwaliteit speelt een rol bij de beperkte beschikbaarheid van goede bronnen. Zowel in grond- als oppervlaktewater zien we steeds meer verontreinigingen. Hierdoor moeten drinkwaterbedrijven extra zuivering toepassen. Zeker voor kleine grondwaterwinningen is dat relatief kostbaar. Als er geen goede zuivering is, kan een bron soms zelfs helemaal niet worden gebruikt.
Sommige gebieden nu al diep in het rood
Voor de meeste van de tien drinkwaterbedrijven in Nederland geldt dat ze tegen de maximale productiecapaciteit aanzitten. Dit betekent dat ze in piektijden, zoals bij langdurige droogte en hoge temperaturen, geen ruimte hebben om extra drinkwater te leveren. In sommige regio’s, zoals Twente, West-Brabant en Groningen, is de situatie nijpend te noemen, zoals te zien op het kaartje. Voor nieuwe grote bedrijven betekent dat dat ze soms dat ze geen aansluiting meer krijgen op het drinkwaternet. Zonder actie dreigt dit ook op andere plekken te gebeuren en wordt het mogelijk ook voor grote woningbouwlocaties lastig om aangesloten te worden op het drinkwaternet.

3. Meer gebruik oppervlaktewater
Onttrekking van grondwater kan leiden tot verdroging, zeker in kwetsbare gebieden, zoals zandgronden. In regio’s waar drinkwaterbedrijven drinkwater produceren uit grondwater, kan gekeken worden of oppervlaktewater gebruikt kan worden. Zo werkt drinkwaterbedrijf Vitens met partners aan een plan om oppervlaktewater uit de IJssel via een leiding te transporteren naar Twente. Een gigantische operatie, alleen al omdat de transportleiding door 16 gemeenten loopt, die allemaal een vergunning moeten afgeven.
4. Zuiniger omgaan met drinkwater
Een andere oplossing ligt bij het verminderen van het drinkwatergebruik. Dat geldt voor zowel bedrijven als huishoudens. Zo moet het drinkwaterverbruik per persoon in 2035 zijn teruggebracht van 118 liter per dag naar 100 liter per dag, volgens de Herijking Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing. Het watergebruik van bedrijven moet in 2035 20 procent efficiënter zijn ten opzichte van de referentieperiode 2016-2019. Bedrijven moeten zich afvragen of het wel altijd nodig is om water van drinkwaterkwaliteit te gebruiken voor activiteiten of dat er ook alternatieven zijn, bijvoorbeeld voor koelingsprocessen.
5. Meer financieringsruimte en nationale strategie
Er is ook meer financieringsruimte nodig om toekomstige problemen te voorkomen. Opschaling van productiecapaciteit vraagt om grote investeringen. Een van de beperkingen hierbij is de WACC-methodiek, die grenzen stelt aan investeringen uit eigen vermogen.
Een nationale strategie is noodzaak. De problemen zijn te groot om over te laten aan provincies en drinkwaterbedrijven. Meer samenwerking en regie van bovenaf zijn essentieel, aldus Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). Er zijn volgens de Raad ingrijpende maatregelen nodig om tot het einde van de eeuw over voldoende, schoon en betaalbaar drinkwater te blijven beschikken. Een belangrijke rol is weggelegd voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dat moet samen met drinkwaterbedrijven, medeoverheden en kennisinstellingen tot een nationale strategie komen.