Waterscan bij grote en kleine bedrijven: zo stimuleer je dit als gemeente

Om in de toekomst voldoende drinkwater te hebben, zetten het Rijk en andere betrokken partijen in het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing in op vermindering van het gebruik van drinkwater. Niet alleen consumenten, ook zakelijke gebruikers kunnen hieraan een bijdrage leveren. Een waterscan maakt voor bedrijven inzichtelijk hoeveel en op welke plekken ze drinkwater gebruiken en welke mogelijkheden voor besparing en alternatieven er zijn. In dit verhaal laten we zien wat een waterscan inhoudt, welke voordelen het oplevert en hoe gemeenten bedrijven kunnen ondersteunen bij waterbesparing.

• LinkedIn

Volg de laatste ontwikkelingen via onze LinkedIn pagina.

TL;DR

Waterscans voor bedrijven in het kort:

1. Industrie en bedrijfsleven gebruiken 20 tot 30 procent van het drinkwater in Nederland
2. Een waterscan geeft bedrijven inzicht welke waterstromen er zijn, hoeveel water ze gebruiken en hoe ze kunnen besparen
3. Met een businesscase kunnen bedrijven de kosten en besparingen in kaart brengen
4. Gemeenten kunnen de waterscan actief onder de aandacht brengen, o.a. via hun netwerk, website & nieuwsbrief en met subsidies

Industrie & bedrijfsleven: 20 tot 30 procent van het drinkwater

Industrie en andere bedrijven gebruiken in Nederland 20 tot 30 procent van het drinkwater. Dit water zetten ze in voor bijvoorbeeld de voedselverwerking, sanitaire voorzieningen, proceswater of koelwater. Hoewel voor sommige toepassingen water van drinkwaterkwaliteit noodzakelijk is, zijn er ook mogelijkheden om alternatieve bronnen te gebruiken, zoals oppervlaktewater, regenwater of gezuiverd afvalwater. Ook is er ruimte om het waterverbruik te verminderen door besparing en hergebruik.

Een waterscan voor bedrijven

Verschillende drinkwaterbedrijven helpen bedrijven hierbij door een waterscan aan te bieden. Sharelle Verheij, beleidsadviseur gedragsverandering bij Vitens, vertelt wat zo’n scan inhoudt. “Bij een waterscan brengt een expert samen met het betreffende bedrijf in kaart welke waterstromen er zijn, hoeveel water ze voor welke toepassing gebruiken en welk soort water ze hiervoor gebruiken. Deze expert is van een externe partij, maar er kijkt wel altijd iemand van Vitens mee.”

NB: Per drinkwaterbedrijf kan de uitvoering van een waterscan verschillen, van inzicht in waterstromen of transitiegesprekken tot diepe scans met advies.

Gericht kijken naar watergebruik per toepassing

Vitens begon in 2021 met het aanbieden van waterscans aan grootzakelijke klanten. Verheij: “Dit zijn klanten die jaarlijks meer dan 10.000 kuub drinkwater afnemen. In totaal nemen zij 10 procent van onze drinkwaterproductie af. Vaak gebruiken zij flowmeters, tussenmeters waarmee ze kunnen zien hoeveel water een specifieke machine of installatie gebruikt. Als je alleen naar de hoofdmeter kijkt, heb je wel inzicht in het totale verbruik, maar weet je nog niet op welke plekken je kunt besparen.”

Waterscan bij grootzakelijke klant in Almelo

Een van de bedrijven die gebruik heeft gemaakt van de waterscan is ETC Nederland uit Almelo, een producent van centrifuges voor nucleaire toepassingen. Bij het productieproces verbruikt het bedrijf veel drinkwater, vertelt Dion Bazen, teammanager Infra & Facilities. “Hierbij gaat het onder meer om koeling, reinigingsprocessen en klimaatbeheersing. Sommige ruimtes moeten we voorzien van een bepaalde temperatuur en luchtvochtigheid. Daarnaast gebruiken we nog drinkwater voor sanitaire voorzieningen en het restaurant. In totaal verbruiken we jaarlijks zo’n 30.000 kuub drinkwater.”

Gebied waarin het watersysteem tegen zijn grenzen aanloopt

Begin 2025 viel het op dat op momenten van piekverbruik de waterdruk wegviel, vertelt Gert Lamberts project engineer Infra & Facilities bij ETC. “Hierover zijn we in gesprek gegaan met onze accountmanager van Vitens, Sandra Beld. We bleken bij het vullen van reinigingsbaden over ons gecontracteerde waterverbruik van 15 kuub per uur te gaan. Ook kregen we te horen dat we in een gebied zitten waar het watersysteem tegen zijn grenzen aanloopt. Daarom is uitbreiding van drinkwatergebruik niet mogelijk. Dat was voor ons een wake-upcall om aan de slag te gaan met waterbesparing. Beld adviseerde ons om een waterscan te laten uitvoeren.”

Inzichten waterscan: losse kleppen zorgen voor grootverbruik

Uit deze scan kwam een aantal interessante inzichten naar voren, zegt Lamberts. “We zagen bijvoorbeeld dat bij het vullen van reinigingsbaden een klep losging, waardoor er een gigantische hoeveelheid water in een keer door de leiding ging. Dat proces hebben we nu anders ingericht. Hierdoor vullen de baden zich weliswaar minder snel, maar hebben we geen drukverlies meer op andere plekken. Daarnaast zagen we dat er in de nacht een ongewoon hoog waterverbruik was. Dat bleek te komen door een losstaande afsluiter. Dankzij de waterscan hebben we dat probleem opgelost.”  

Waterbesparende maatregelen, betere bemetering en opvangen regenwater

Daarnaast keek de deskundige naar verschillende besparingsopties en alternatieven voor drinkwater. Lamberts: “Hierbij gaat het bijvoorbeeld om installaties voor het maken van demiwater (gedemineraliseerd water, red.) en het aanbrengen van waterbesparende toiletten. Daarnaast gaan we aan de slag met nieuwe gebouwbeheerssystemen. Door deze gebouwen beter te bemeteren, krijgen we realtime en op gedetailleerd niveau inzicht in onze waterstromen. Hierdoor kunnen we snel ingrijpen als we een afwijking constateren. Verder gaan we onderzoeken in hoeverre we regenwater kunnen opvangen en hergebruiken in processen.”

Businesscase opstellen om kosten in kaart te brengen

In potentie kan ETC met de in kaart gebrachte maatregelen 15 tot 20 procent drinkwater besparen. Dat is ook het percentage dat het Rijk beoogt in het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing. In hoeverre deze potentie wordt benut, hangt onder meer af van het kostenplaatje, zegt Bazen. “We gaan nu aan de slag met een businesscase. Hierin nemen we de kosten mee voor ingrepen en aanschaf van installaties, maar ook die van de prijs van drinkwater. Door de problemen in onze regio zullen de kosten per kuub drinkwater naar verwachting toenemen. Ook is de belasting op leidingwater verhoogd.”

Dankzij waterscan is het waterbewustzijn sterk gegroeid

Tegelijkertijd benadrukt Lamberts dat zuiniger watergebruik veel meer is dan een kostenplaatje. “Willen we een toekomstbestendige bedrijfsvoering hebben, dan moeten we op zoek naar duurzame alternatieven, net als voor gas en elektra. Ik vind het mooi dat de waterscan ons dit bewustzijn heeft bijgebracht. We zien het rapport dan ook niet als een nice-to-have, maar als een handvat voor het stellen en onderbouwen van doelen richting de toekomst. Net als het inzetten op minder CO₂-uitstoot hoort bewust drinkwaterverbruik bij de verantwoordelijkheden die je als bedrijf hebt.”

Waterscan en onderzoek watergebruik kleinzakelijke klanten

Sinds 2024 voert Vitens voor sectoraal onderzoek ook waterscans uit bij kleinzakelijke klanten. Volgens Verheij is het waterverbruik van deze groep een stuk lastiger in beeld te brengen. “Grootzakelijke klanten hebben allemaal een eigen accountmanager, maar van kleinzakelijke klanten weten we vaak niet eens om wat voor type bedrijf het gaat. Bovendien is het aantal toepassingen voor drinkwater in de kleinzakelijke markt veel breder. Toch is het belangrijk om deze groep in kaart te brengen, want uiteindelijk verbruiken ze in totaal wel zo’n 10 procent van onze drinkwaterproductie.”

Beginnen bij sector met meeste potentie en motivatie

Waterscans kunnen helpen om deze klantengroep beter te leren kennen, zegt Verheij. “We zijn begonnen met te kijken naar welke sectoren het meest interessant zijn voor drinkwaterbesparing. Hierbij speelt onder meer de potentie en welwillendheid een rol. Drinkwaterbesparing vergt motivatie. Ook hebben we gekeken naar wet- en regelgeving. In sommige sectoren, zoals de zorg, is het lastiger om alternatieven te vinden voor drinkwater, omdat de volksgezondheid dan in het geding komt.”

Waterscans bij onderwijsinstellingen en horeca

Uit het vooronderzoek kwam naar voren dat de onderwijs- en horecasector een goed startpunt zijn om de waterscan te verkennen. Verheij: “Omdat we in ons klantenbestand niet kunnen zien in welke sector een klant actief is, hebben we een oproep gedaan via MKB Nederland en brancheverenigingen. Uiteindelijk hebben we bij meerdere hogescholen, universiteiten, hotels en vakantieparken een waterscan uitgevoerd. Uit deze scans hebben we tips opgehaald die ook voor de rest van de sector interessant en bruikbaar kunnen zijn.”

Tips voor bedrijven via de Zakelijke WaterWeter

Deze tips staan onder meer in de Zakelijke WaterWeter, een online tool voor bedrijven in heel Nederland die Vitens samen met Waterbedrijf Groningen ontwikkelde. Deze tips zijn een eerste stap en veelal gericht op gedragsverandering, zegt Verheij. “Bijvoorbeeld stickers op toiletten over het gebruik van de kleine spoelknop of het dichtdraaien van kranen. Maar soms zijn ook technische oplossingen noodzakelijk. Bij vakantieparken zit veel drinkwatergebruik in sanitaire voorzieningen. Het aanbrengen van waterbesparende douches of toiletten biedt dan uitkomst. Hiermee belast je bezoekers ook niet al te veel. Ons onderzoek toont aan dat bezoekers hier ook voor open staan.”

Gemeenten kunnen waterscan onder de aandacht brengen

Kleinzakelijke klanten die geïnteresseerd zijn in een waterscan, kan Vitens doorverwijzen naar samenwerkingspartners. Bij het verder uitrollen van de waterscan probeert Vitens ook overheden, zoals gemeenten en provincies, te betrekken. Verheij: “Via hun netwerk, website en nieuwsbrief hebben zij een groot bereik. Daarnaast kunnen ze met subsidies helpen om waterscans en maatregelen die hieruit voortvloeien te financieren. Op steeds meer plekken wordt dit soort ondersteuning geboden. Als een gemeente zelf geen financiële middelen kan bieden, kunnen ze wel doorverwijzen naar plekken waar dat wel kan.”

Verplichting waterscan gaat ten koste van de motivatie

Momenteel is de waterscan voor zowel kleine als grote waterverbruikers nog geheel vrijblijvend. Verheij denkt dat een verplichtend karakter, zoals de energiescan die grootverbruikers van stroom en gas moeten doen in het kader van de Energiebesparingsplicht, niet per se meer zal opleveren. “Bij een verplichting heb je minder intrinsieke motivatie om ook daadwerkelijk iets met de uitkomsten te doen. Door het vrijblijvend en laagdrempelig te houden, hopen we dat bedrijven zelf de meerwaarde gaan inzien en ermee aan de slag gaan.”

Waterscan voor bedrijven in 4 stappen

1. Een waterscan brengt in kaart welke waterstromen er binnen je bedrijf zijn en hoeveel (drink)water je per toepassing gebruikt en kunt besparen
2. Aan de hand van de waterscan maak je een plan van aanpak met maatregelen voor vermindering van het gebruik van drinkwater
3. Kijk naar welke maatregelen je direct kunt nemen, zoals het opsporen en verminderen van lekkages, betere bemetering en gedragsverandering van medewerkers en bezoekers
4. Kijk naar maatregelen voor de langere termijn, zoals het aanschaffen van waterbesparende installaties en het inzetten van andere bronnen, zoals regenwater en gezuiverd afvalwater

Dit kun je als gemeente doen om het te stimuleren

1. Communiceer via je website, nieuwsbrief en andere kanalen over de mogelijkheid van een waterscan of tips voor waterbesparende maatregelen
2. Bied financiële ondersteuning voor het laten uitvoeren van een waterscan
3. Bied subsidies voor waterbesparende maatregelen of verwijs naar websites waar bedrijven deze kunnen vinden
4. Bied middelen voor bedrijven die bijdragen aan waterbesparing, zoals stickers die aanmoedigen zuinig om te gaan met water